كلمهء 1 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : من أحسن إلى رعيّته نشر اللّه عليه جناح رحمته و أدخله فى مغفرته « 1 » . ترجمه : هر كه بر قومى سرورى يابد و با رعيتش احسان كند خدا پر و بال رحمتش را بر او گشايد و از هرچه كرده بر او ببخشايد . شرح : اين بيان حضرت شامل سلاطين عالم و امراء و حكام بلاد و كد خداى دهكده ، حتى رئيس خانواده و پدر نسبت به زن و فرزند و نوكر و كلفت ، عموم را شامل است كه در حديث ديگر فرمود : كلّكم راع و كلّكم مسئول عن رعيّته ، همه بالنسبة پيشوا هستند و همه شما در قيامت از حقوق زير دستان و رعيت سؤال خواهيد شد كه آيا با آنها به عدل و احسان رفتار كرديد يا نه ، آيا سياست شما تضمين سعادت و آسايش رعيّت كرد يا نه ، آيا با حسن سيرت و تدبير منزل آسايش زن و فرزند را رعايت كرديد . پس در آخرت چنين مسئوليتى داريد در دنيا سعى كنيد تا جواب مثبت براى سلطان حقيقت داشته باشيد و مورد لطف و رحمت حضرت احديّت شويد عزّ سلطانه . كلمهء 2 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : أفضل الملوك من حسن فعله و نيّته و عدل فى جنده و رعيّته « 2 » . ترجمه : بهترين پادشاهان عالم آنست كه فعلش نيكو و نيّتش خير مىباشد و با

--> ( 1 ) . غرر و درر ، ط نجف ، ص 286 ، س 4 ؛ و ط صيدا ، ص 210 ، س 20 ؛ و شرح آقا جمال ، ج 5 ، ص 355 ، ش 8724 . قوله : در حديث ديگر فرمود : « كلكم راع . . . » بحار ، ط بيروت ، ج 72 ، ص 38 ، س 22 : « روى عن النبىّ صلّى اللّه عليه و إله كلّكم راع و كلّكم مسئول عن رعيته » . ( 2 ) . غرر و درر ، ط نجف ، ص 95 ، س 4 ؛ و شرح آقا جمال ، ج 2 ، ص 445 ، ش 3234 .